Hoe fair is fairtrade? Een studie

Koffieboer
Koffieboer

Uitgebreid onderzoek heeft laten zien dat het welbekende Max Havelaar lang niet altijd goed is voor de boeren die bij dit fairtrade-keurmerk zijn aangesloten. Sterker nog: op de langere termijn is de kleine koffieboer beter uit bij andere duurzame keurmerken. Hoe fair is fairtrade?

Wat is Fairtrade?

Fairtrade – of eerlijke handel – bevordert de duurzame ontwikkeling in de internationale handel. Kort gezegd betekent dat in dit geval koffieboeren een eerlijke prijs krijgen voor hun verhandelde koffiebonen. Dit moet een prijs zijn die in verhouding staat tot de gemaakte productiekosten, en niet een prijs die is ontstaan door marktwerking. Een organisatie die eerlijke handel wil bedrijven, wordt officieel benoemd door de onafhankelijke koepelorganisatie FLO-eV (Fairtrade Labelling Organizations International).

Met een ‘eerlijke’ prijs houdt het echter niet op. Er moet aan nog een aantal criteria voldaan worden voordat het pas écht eerlijke handel is:

    Boer sorteert koffiebonen
    Boer sorteert koffiebessen
  • Uitkeren van zgn. ontwikkelingspremie: doel is om ontwikkelingsprojecten op te starten in de gemeenschap, waardoor de boeren en hun economie naar een hoger plan getild moeten worden (denk aan onderwijs, kredieten, wegenaanleg, aankoop machines etc).
  • Methodes: door de boeren slimmere teelt- en oogstmethodes  te leren, maar ook het voorkomen van ontbossing, bescherming van waterbronnen, geen gebruik van giffen, etcetera worden de boeren geholpen hun bedrijf op lange termijn zekerheid te geven.
  • Lange duur: het is geen korte overeenkomst, maar eerlijke handel gebeurt over een langdurige periode.
  • Menswaardige arbeidsomstandigheden: bijv. geen kinder- en dwangarbeid
  • Zorgvuldig met natuur omgaan

 
Is fairtrade altijd fair?

Dat is lastig te beantwoorden. Feit is wel dat er verschillen bestaan tussen de grote fairtrade labels. Dit blijkt uit recent onderzoek van het CIDIN. Hoewel we als consument al sinds jaar en dag ervoor kunnen kiezen iets meer te betalen voor onze koffie (maar ook thee en chocolade bijvoorbeeld), zijn er nogal wat verschillen ontstaan tussen de respectievelijke organisaties. Grote concerns als Unilever, Douwe Egberts en Starbucks zijn betere voorwaarden gaan bieden aan de koffieproductenten dan de veruit bekendste organisatie Max Havelaar. Wat zijn de verschillen?

Tijdens het onderzoek werd veldwerk gedaan bij 315 koffieproducenten in de Las Segovias regio in noord Nicaragua. De onderzoekers vergeleken 150 bij Max Havelaar aangesloten producenten (75 biologische en 75 gewone), 45 boeren die aan Rainforest Alliance leveren, 45 boeren aangesloten bij Café Practices (Starbucks) en 75 boeren die bij geen enkel programma zijn aangesloten.

Uit het onderzoek bleek dat koffieboeren van Max Havelaar weliswaar de hoogste prijs krijgen voor hun product, maar niet veel meer dan andere labels. De koffieoogst bij de boeren die leverden via Rainforest Alliance en Café Practices was daarentegen een stuk groter en de kwaliteit van de geleverde koffie was ook beter. De FairTrade koffieboeren (Max Havelaar) bleken over het algemeen namelijk minder goede teeltpraktijken te gebruiken dan de bij andere keurmerken aangesloten boeren (bron: Oneworld)

Koffiezak met fairtrade koffie
Koffiezak met fairtrade koffie

Het rapport eindigde met de conclusie dat Max Havelaar voor boeren die voorzichtige stapjes op de wereldmarkt beginnen te zetten, een goed instaplabel is. Als ze vervolgens hun concurrentiepositie op die wereldmarkt een boost willen geven kunnen ze beter investeren in innovatie en kwaliteit zoals bij andere labels wordt gedaan.

Ondoorzichtigheid binnen de Fairtrade

Met deze verschillen is het dus nogal lastig om een keuze te maken in de winkel. Fairtrade is dus niet altijd écht fairtrade. Het echte probleem is natuurlijk dat er geen ‘heilige graal bestaat binnen duurzaamheid’, zoals Ernesto Spruyt dat ook terecht meldt. Er is geen vast model waaraan getoetst kan worden of iets nu fairtrade is of niet. Zoals aan het begin van dit artikel werd vermeld is de doelstelling ‘duurzaamheid’, maar om tot die doelstelling te komen zijn er net zoveel wegen te bewandelen als het aantal fairtrade-organisaties. 

Dat dit tot problemen leidt, blijkt uit de rechtzaak die Douwe Egberts begin maart 2010 aanspande tegen de gemeente Alkmaar, en verloor. Door de eisen op dusdanige wijze op te stellen – overigens worden deze ondersteund door de Nederlandse en Europese autoriteiten – bleek het onmogelijk voor andere labels dan Max Havelaar (DE is aangesloten bij UTZ Certified) koffie te leveren. Resultaat? Hoewel koffieboeren eigenlijk beter af zijn bij enig ander duurzaamheidslabel, is Max Havelaar gepromoveerd tot monopolist en hebben dezelfde koffieboeren dus verloren.

Koffiezakken
Koffiezakken

Wat moet er gebeuren?

Eind jaren ’80 van de vorige eeuw werd Max Havelaar opgericht om fairtrade producten algemeengoed te laten worden. Dit heeft zeer goede gevolgen gehad voor de wereldwijde koffiemarkt en heeft er mede toe geleid dat de vraag naar duurzame koffie zeer grote getalen heeft aangenomen. Door deze ontwikkeling zijn er meerdere keurmerken opgericht – dus concurrentie toegenomen – en worden de traditionele spelers gedwongen zich nauwkeuriger te positioneren. Zo ook Max Havelaar (op Molblog geeft Ernesto Spruyt hier een aantal tips voor). Als in elke markt zou gezonde concurrentie er toe moeten leiden dat men zichzelf tot het beste verplicht; de boer moet er uiteindelijk door geholpen worden.

Wat moet er gebeuren om dit proces te versnellen:

  • meer onderzoek naar fairtrade organisaties en duurzaamheidmethodes
  • meer aandacht door autoriteiten (zeker door de markt ‘open’ te laten werken)
  • betere kennisname door de consumenten: misschien wel de belangrijkste schakel in het proces om het geheel tot ‘een duurzaam succes’ te maken.
Rijpe koffiebessen
Rijpe koffiebessen

Meer lezen en weten?

Foto’s

6 thoughts on “Hoe fair is fairtrade? Een studie

  • Pingback: uberVU - social comments

  • 18 maart 2011 at 20:40
    Permalink

    TAkengoCoffee.nl garandeert wel Fairtrade, omdat wij direct zaken doen met de boeren. Wij geven een goede prijs, veel meer dan men voorheen kreeg.
    Op onze manier worden de boeren als een organisatie sterk. Kunnen ze naar buiten treden en richten we ons op de toekomst.
    Steun onze eerlijke, gecontroleerde, gecertificeerde, heerlijke koffie.

  • Pingback: It’s all ‘bout the money, it’s all ‘bout the dum-dum-duh-dee-dum-dum… | Sun, Love and Happiness

  • 5 april 2012 at 22:39
    Permalink

    De boeren krijgen een eerlijke prijs maar hoe zit het dan met de werknemers? Ik koop fairtrade omdat ik denk dat het goed voor de mileu is en wat ik zelf het aller belangrijkste vindt is dat de mensen die keihard hebben gewerkt eerlijk worden beloond, dus niet voor een dubbeltje de hele dag hebben gewerkt.

  • Pingback: Wat is een koffiekeurmerk (ons) waard? - Koffiebranderij Rozema & van Schijndel

  • 14 februari 2017 at 23:47
    Permalink

    Fairtrade is een goed idee om rijke westerse retailers nog rijker te maken het heeft niets met welzijn van de boeren of een beter mileu te maken.
    Het gaat zoals met bijna alles gewoon om geld te verdienen …..

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *